Op de werkvloer vertrekken we nog vaak van het idee van een ‘neutrale’ werknemer: altijd beschikbaar, altijd stabiel, altijd even productief. Maar zo zit het leven, noch het menselijk lichaam, werkelijk in elkaar. We kennen allemaal periodes die zwaarder vallen. Ziekte. Rouw. Mantelzorg voor dierbaren of financiële zorgen. Maar spreek je daarover? Blijkt dat mensen dat enkel doen, als ze positieve gevolgen of ondersteuning verwachten.
Verwacht je gefronste wenkbrauwen, een gemiste promotie of micro-agressies? Dan hou je je stil. Dat is volstrekt normaal, sociaal gedrag.
Anneke Valk & Filip de Groeve
Ziekteverzuim is het gevolg van ziekte. Zwijgverzuim daarentegen ontstaat wanneer medewerkers zwijgen over problemen in de taboesfeer, zoals schulden, rouw, burn-out én menopauze. Het zwijgen veroorzaakt sociaal isolement, verhoogt mentale stress en misschien nog het belangrijkste: het verhindert het vinden van mogelijke oplossingen. Want als mensen niet praten met elkaar, kunnen ze geen goede gesprekken voeren (en dus ook geen oplossingen vinden).
Terug naar de savanne; waar ons menselijke brein zich vormde, honderdduizenden jaren geleden. De mens was geen bijzonder indrukwekkende soort: we hadden (en hebben) geen grote slagtanden, scherpe klauwen of krachtige lichamen om onszelf mee te verdedigen. Sterker nog; we zijn, vanuit puur biologisch oogpunt, opvallend zwak.
Hoe lukte het ons dan toch om zo’n succesvolle soort te worden? Door onze taal en uitmuntende talent in samenwerken. In een groep zijn we sterk, veilig en vindingrijk. Tot de groep behoren maakt ons slimme jagers en vergroot de overlevingskans van individuen. Sterker nog: voor ons brein is tot de groep behoren, van levensbelang.
Ons brein en onze hele fysiologie is nog steeds gebaseerd op dat sociale groepsgedrag dat zo diep in ons verankerd ligt. En daarmee komen we bij de kern van de oorzaak van zwijgen: spreken kan heel riskant zijn. Zodra je spreekt over dat wat je meemaakt, of dat wat je zwaar valt, kun je voor zwak aangezien worden. Die zwakte kan je in heel concrete termen al een promotie kosten. Maar zelfs als je carrière nog niet eens ter discussie staat, staat je brein al op scherp. Zwijgen? Spreken? Wat kun je wel of niet vertellen? Als er geen duidelijkheid bestaat over positieve gevolgen van spreken, zullen mensen zwijgen. Het zwijgen levert interne stress, vraagt energie en de continue spanning is een belangrijke aanjager van allerhande ziektes en aandoeningen.
Mensen zwijgen het meest over onderwerpen waar zij afwijzing verwachten. ‘Ongemakkelijke onderwerpen’ of taboes. Financiële zorgen. Depressie. Klachten door de overgang.
Anneke Valk & Filip de Groeve
Verzuimdagen zijn makkelijk te meten. In het Verenigd Koninkrijk werken 4,4 miljoen vrouwen in de leeftijdscategorie 50-64 jaar. In 2019 werd er een goede poging gedaan om de impact van de overgang te berekenen, waarbij men tot de conclusie kwam dat er maar liefst 14 miljoen werkdagen verloren gingen aan menopauzale symptomen. Dat zijn ongeveer drie werkdagen per vrouw in de overgang per jaar.
In Nederland werd door ArboNed berekend dat 34% van het ziekteverzuim van werkende vrouwen tussen 44 en 60 jaar toe te kennen is aan overgangsklachten.
Anneke Valk & Filip de Groeve
De remedie voor zwijgverzuim lijkt eenvoudig: spreken. Maar wanneer kunnen mensen eigenlijk goed spreken met elkaar. Je kunt met Anneke noch Filip een goed gesprek over voetbal houden; want beiden zijn ze er niet in geïnteresseerd. Een goed gesprek gaat dus niet: er is geen kennis aanwezig.
Spreken over de menopauze vergt inhoudelijke, biologische kennis en een set aan vaardigheden waarover managers en medewerkers niet altijd beschikken. En als gevolg daarvan geven vrouwen in de overgang vaak aan dat het gesprek met hun leidinggevende lastig is.
Het goede nieuws? De eerste studies met kleinschalige interventies gericht op die kennis, tonen verrassend positieve resultaten. Slechts enkele inhoudelijke workshops per jaar veroorzaakten al een stijging in het werkplezier en de productiviteit van vrouwen. Zowel presenteïsme als absenteïsme dalen.
Stel je voor wat er gebeurt als we leidinggevenden trainen! Dan kunnen er goede, inhoudelijke gesprekken en effectief beleid gevoerd worden.
Anneke Valk & Filip de Groeve
In Zwijgverzuim krijgen leidinggevenden en organisaties vanuit biologische inzichten een methodiek aangereikt om positief beleid vorm te geven voor de menopauze op de werkvloer. De auteurs bieden praktisch stappenplan om menopauze op de werkvloer bespreekbaar te maken én de werkvloer praktisch in te richten. Managers, leidinggevenden, beleidsmakers en HR professionals krijgen concrete handvatten om zwijgverzuim te verminderen en de positieve impact van vrouwelijke medewerkers in deze levensfase te versterken.
Filip De Groeve en Anneke Valk bieden inhoudelijke trainingen, inspirerende lezingen en prikkelende keynotes over Zwijgverzuim. In de langere training is er naast aandacht voor beleid en de biologie van de overgang óók aandacht voor empathische gespreksvoering. Dit is één van de belangrijkste vaardigheden die zwijgverzuim kan terugdringen.
Hoewel de overgang de belangrijkste casus was voor het boek, biedt aandacht voor zwijgverzuim winst op veel meer fronten. Een werkplek waar het menopauzetaboe doorbroken wordt, leidt tot een inclusievere en meer ondersteunende werkomgeving met een impact die verder strekt dan alleen de betrokken vrouwen. Uit onderzoek blijkt
dat ook collega’s en leidinggevenden meeprofiteren. Duidelijk beleid en het open communiceren erover verlagen misverstanden en frictie.
Managers voelen zich competenter om gevoelige thema’s bespreekbaar te maken, en organisaties zien een positieve impact op retentie, motivatie en mentale veiligheid. Zo wordt menopauzebeleid geen extra taak, maar een instrument voor welzijn en verbondenheid op de werkvloer.
Uit kosten-batenanalyses blijkt dat het doorbreken van het menopauzetaboe verzuim en zorgkosten verlaagt, terwijl de productiviteit stijgt
Anneke Valk & Filip de Groeve
BRONNEN:
Van Hinsberg, K. (2025). Cracked Ceilings, Unstable Footing: Persistent Risks in Women’s Representation and Retention in Top Leadership. University of Groningen, FEB Research Institute.
Papadatou, A. (2019, 11 april). Menopause costs UK economy 14 million working days per year. HR Review.
ArboNed. (2024, 5 juni). De overgang en werk: wat kunt u doen als werkgever? ArboNed.
Targett, R., & Beck, V. (2021). Menopause as a well-being strategy: Organizational effectiveness, gendered ageism and racism. Post Reproductive Health, 28(1), 23–27.
WOMEN Inc. (2024). Kosten-baten-analyse: De maatschappelijke kosten van gezondheidsproblemen bij vrouwen. Vrije Universiteit Amsterdam.
Boeking en aanvraag
Stuur hier een boekingsaanvraag voor Zwijgverzuim
Heb je genoten van de blogpost en ben je geïnspireerd? Goed nieuws! Je kunt Zwijgverzuim boeken voor jouw evenement. We denken graag met je mee om de lezing perfect aan te laten sluiten bij jouw doelstellingen. Neem vandaag nog contact met ons op en ontdek de mogelijkheden. We horen graag van je!
Sprekers, auteurs en experts in vrouwengezondheid en beleid die wetenschap en praktijk verbinden om zwijgverzuim zichtbaar en bespreekbaar te maken.
