Vroeger zei je over iemand: “Dat is een goede timmerman.” Of een goede bakker. Een goede juf. Je wist wat iemand waard was aan het werk dat diegene afleverde. Aan de kast die niet kraakte. Aan het brood dat rees. Aan het kind dat blij thuiskwam.
Tegenwoordig zeg je: “Hij scoort goed op zijn KPI’s.”
Merk je het verschil?
In dat ene zinnetje zit een verschuiving die stilletjes door organisaties trekt. Vakmanschap wordt niet meer beoordeeld door de vakman. Het wordt gemeten door iemand anders. Iemand die vaak verder van het werk afstaat. En die het in cijfers wil vangen.
Op zich niet gek. Meten is weten, toch? Maar er zit een keerzijde aan die we liever negeren. Want op het moment dat je kwaliteit volledig van buitenaf gaat definiëren, ontneem je de professional iets wezenlijks: de trots op eigen werk. Beroepseer.
En zonder beroepseer verdwijnt de ziel uit het werk.
Bedolven onder papier
Kijk naar het onderwijs. De Algemene Rekenkamer publiceerde in 2025 een rapport waaruit bleek dat leerkrachten in het basisonderwijs gemiddeld zes tot acht uur per week kwijt zijn aan administratie. Groepsplannen schrijven. Leerlingvolgsystemen bijhouden. Rapporten opstellen. Eén op de drie leerkrachten overweegt het onderwijs te verlaten. Niet omdat ze geen passie meer hebben voor lesgeven. Maar omdat ze er niet meer aan toekomen.
Ze vullen systemen in die niemand leest. Ze maken plannen die in een la verdwijnen. Ze doen controles die de inspectie niet eens verplicht stelt.
Het vakmanschap — lesgeven — verdwijnt onder de papierberg.
De Rekenkamer rekende voor: als iedere leerkracht één uur per week aan administratie bespaart, levert dat het equivalent op van ruim 2.250 voltijdbanen. Dat zijn 3,7 miljoen uren die weer naar de klas kunnen gaan. Niet door iets toe te voegen. Door iets weg te halen.
Hoe het ook kan
Bij Toyota mogen medewerkers op de fabrieksvloer de volledige productielijn stilleggen als ze een kwaliteitsprobleem zien. Geen formulier nodig. Geen toestemming van een manager. De vakman beslist.
Het resultaat? Al decennia hogere kwaliteit dan concurrenten die juist méér controlelagen hebben.
Toyota vertrouwt op de professional. En dat vertrouwen levert meer op dan welk controlesysteem ook.
Wat betekent dit voor jouw bedrijf?
In familiebedrijven zit de kennis vaak dicht bij de werkvloer. De monteur die al vijftien jaar dezelfde machines onderhoudt. De productiemedewerkster die aan het geluid hoort of iets goed loopt. De verkoper die zijn klanten beter kent dan welk CRM-systeem ook.
Die mensen weten wat kwaliteit is. De vraag is: geef je ze ook de ruimte om ernaar te handelen? Of heb je er inmiddels zoveel controles, rapportages en goedkeuringslagen omheen gebouwd, dat ze niet meer aan hun eigenlijke werk toekomen?
Beroepseer kun je niet afdwingen met een KPI. Je kunt het alleen terugkrijgen door weg te halen wat het in de weg zit.
Begin daar eens mee.
Eenvoud is mogelijk. Wil jij ook die omslag maken? DM mij of boek een lezing.
Bronnen: Algemene Rekenkamer, rapport ‘Hoeveel tijd mag het kosten?’, juni 2025. Toyota Way, beschreven door Jeffrey Liker (University of Michigan).
