Het voorgenomen bezoek van het koninklijk huis aan president Trump roept veel discussie op. De ene reactie gaat over diplomatie, de andere over legitimiteit, risico of de vraag of een ontmoeting op dit niveau überhaupt wenselijk is. Wat mij in die discussie vooral opvalt, is hoe snel we denken te begrijpen wat een politieke handeling betekent.
Daar zit voor mij een interessanter vraagstuk dan alleen de vraag of zo'n bezoek goed of fout is. Het gaat over de manier waarop we gedrag interpreteren, conclusies trekken en vervolgens bepalen welke strategie verstandig is.
Ik wacht meestal even voordat ik mij meng in discussies waarin de meningen snel over elkaar heen buitelen. Niet omdat ik geen standpunt heb, maar omdat ik eerst wil zien welke aannames onder de verschillende standpunten liggen. In deze discussie zie ik iets terug wat ik ook in mijn werk als gedragsanalist, forensisch interviewer en adviseur in communicatie onder hoge druk vaak tegenkom. We verwarren zichtbaar gedrag gemakkelijk met intentie, terwijl tussen die twee veel meer zit.
In een eerdere discussie kreeg ik de stelling voorgelegd dat diplomatie richting Trump niet werkt en mogelijk zelfs extra risico creëert. Dat is een positie die ik kan begrijpen. Toch viel mij op hoe snel de conclusie werd getrokken op basis van publieke uitspraken, zichtbaar gedrag en eerdere ontmoetingen.
Dat is precies waar gedragsanalyse ingewikkeld wordt.
Gedrag ontstaat nooit los van context. Positie, status, druk, publiek, timing, belangen en de andere persoon in de interactie hebben allemaal invloed op wat iemand laat zien. Wie alleen naar het zichtbare gedrag kijkt, ziet daarom maar een deel van het geheel.
In gesprekken waarin veel op het spel staat, geldt hetzelfde. Een heftige reactie betekent niet automatisch instabiliteit. Stilte betekent niet automatisch instemming. Dominant gedrag betekent niet automatisch controle en een vriendelijke toon is geen garantie voor vertrouwen.
De professionele vraag is daarom niet alleen wat iemand doet, maar ook welke mogelijke verklaringen voor dat gedrag bestaan en welke informatie nog ontbreekt voordat we een strategie kiezen.
Wie naar internationale politiek kijkt, ziet leiders met sterk verschillende publieke stijlen. Vladimir Poetin communiceert bijvoorbeeld vaak vanuit controle, terughoudendheid en strategische positionering. Donald Trump laat in publieke optredens vaker een directe, persoonlijke en statusgerichte interactiestijl zien. Volodymyr Zelensky opereert weer vanuit een totaal andere context, waarin oorlog, internationale afhankelijkheid en enorme politieke druk voortdurend aanwezig zijn.
Het is verleidelijk om daar eenvoudige psychologische verklaringen aan te verbinden. Daar moeten we juist voorzichtig mee zijn. Op basis van publiek gedrag kunnen we geen betrouwbare klinische diagnose stellen en dat zou ook niet het doel van gedragsanalyse moeten zijn.
Wat we wel kunnen onderzoeken, is hoe iemand zichtbaar reageert op bijvoorbeeld status, gezichtsverlies, weerstand, druk of confrontatie. Dat levert geen definitieve verklaring voor iemands persoonlijkheid op, maar kan wel relevante informatie geven voor de manier waarop een gesprek of onderhandeling wordt ingericht.
Dat onderscheid is belangrijk. Goede gedragsanalyse probeert niet te bewijzen wie iemand is. Ze probeert beter te begrijpen wat er binnen een specifieke interactie gebeurt.
Daarmee komen we bij een belangrijke vraag. Faalt diplomatie daadwerkelijk, of sluit de gekozen vorm van diplomatie soms onvoldoende aan op de persoon, de context en het moment?
Diplomatie is geen vaste gesprekstechniek die bij iedere leider op dezelfde manier werkt. Een strategie die bij de ene gesprekspartner ruimte creëert, kan bij iemand anders juist weerstand oproepen. Een publieke confrontatie kan de onderhandelingsruimte verkleinen, terwijl te veel tegemoetkomen eveneens ongewenste gevolgen kan hebben.
De kwaliteit zit daarom niet in het kiezen tussen hard of zacht. Ze zit in het begrijpen van het gedrag waarmee je te maken hebt en vervolgens bewust bepalen welke interventie binnen die context de meeste ruimte creëert.
Dat betekent ook dat een diplomatieke ontmoeting op zichzelf weinig zegt over de bredere strategie. Wat publiek zichtbaar wordt, is maar een fractie van het totale proces. Achter diplomatie zitten belangen, scenario's, informatieposities, veiligheidsafwegingen en relaties die buiten het publieke zicht blijven.
Wanneer we een zichtbaar moment direct beoordelen alsof we daarmee de volledige strategie kennen, lopen we het risico conclusies te trekken op basis van een onvolledig beeld.
In discussies over diplomatie wordt regelmatig teruggegrepen op historische voorbeelden. Dat is begrijpelijk, want geschiedenis kan patronen zichtbaar maken en helpt ons nadenken over risico's. Tegelijkertijd kunnen historische vergelijkingen misleidend worden wanneer verschillende leiders, tijdperken en machtsverhoudingen te gemakkelijk naast elkaar worden gelegd.
Een vergelijking met de diplomatie rond Hitler klinkt krachtig, maar roept meteen de vraag op welke onderdelen werkelijk vergelijkbaar zijn. De geopolitieke situatie was anders, de machtsverhoudingen waren anders en ook de beschikbare informatie, bondgenootschappen en instituties verschilden fundamenteel.
Historische analogieën kunnen helpen bij scenario denken, maar ze mogen niet de plaats innemen van analyse.
Juist wanneer de vergelijking emotioneel zwaar geladen is, bestaat het risico dat we daarna vooral informatie gaan zien die onze eerste conclusie bevestigt.
Wat ik in de huidige discussie mis, is soms de ruimte om meerdere scenario's tegelijkertijd serieus te nemen.
Misschien is een ontmoeting diplomatiek verstandig. Misschien brengt zij risico's met zich mee. Misschien levert zij nauwelijks iets op. Misschien heeft zij een functie die voor het publiek niet direct zichtbaar is. Een professionele analyse begint niet met de zekerheid dat één van die scenario's klopt, maar met de vraag welke informatie nodig is om ze tegen elkaar af te wegen.
Scenario denken betekent dat je actief voorkomt dat je te snel verliefd wordt op je eerste verklaring. Je onderzoekt wat ervoor pleit, maar ook wat ertegen pleit. Je vraagt welke aannames onder je analyse liggen en welke nieuwe informatie ervoor zou zorgen dat je van mening verandert.
Dat is niet alleen relevant voor internationale diplomatie. Het is dezelfde manier van denken die nodig is in bestuur, compliance, integriteitsonderzoek, veiligheid en andere situaties waarin beslissingen worden genomen met onvolledige informatie.
Wie alleen informatie zoekt die een bestaand standpunt ondersteunt, heeft geen analyse meer. Dan heeft de conclusie de analyse al ingehaald.
In mijn werk gebruik ik gedrag daarom niet als bewijs van intentie. Gedrag is informatie die aanleiding geeft tot betere vragen.
Wanneer iemand opvallend sterk reageert op status, kan dat relevant zijn voor de manier waarop een gesprek wordt gevoerd. Wanneer een gesprekspartner onder druk zichtbaar verandert, is het interessant om te onderzoeken waardoor die verandering ontstaat. Wanneer een leider bij confrontatie steeds hetzelfde patroon laat zien, kan dat helpen bij het formuleren van verschillende scenario's.
Maar geen van die observaties is op zichzelf voldoende om te zeggen wat iemand denkt, wil of uiteindelijk zal doen.
Daarom werk ik vanuit gedragsanalyse altijd met context en alternatieve verklaringen. Dat vraagt soms meer geduld dan een snelle conclusie, maar het verkleint de kans dat we ons eigen oordeel verwarren met de werkelijkheid.
Internationale betrekkingen worden vaak beschreven in termen van macht, belangen, verdragen en strategie. Terecht. Maar uiteindelijk komen veel van die belangen samen in menselijke interactie.
Mensen onderhandelen, reageren op status, beschermen hun positie, interpreteren dreiging en proberen invloed uit te oefenen. Ook politieke leiders zijn onderdeel van die dynamiek.
Daarom is het interessant om diplomatie niet alleen te beoordelen op de vraag of iemand vriendelijk of hard genoeg is geweest. Veel belangrijker is de vraag of de gekozen interactie past bij het gedrag, de belangen en de omstandigheden van het moment.
Een effectieve strategie vraagt soms om toenadering en soms om duidelijke grenzen. Soms helpt persoonlijke erkenning om ruimte te creëren en soms is juist afstand nodig. De kunst zit niet in het consequent kiezen van één stijl, maar in het vermogen om te blijven waarnemen, analyseren en bijsturen.
Dat brengt mij terug bij de discussie over het koninklijk huis en president Trump. Ik wil niet beweren dat een bezoek per definitie verstandig of onverstandig is. Daarvoor kennen we als buitenstaanders simpelweg niet alle relevante informatie.
Wat mij wel interesseert, is hoe snel we onze interpretatie presenteren als zekerheid.
Wanneer we zichtbaar gedrag verwarren met intentie en een uitkomst automatisch zien als bewijs voor de achterliggende strategie, ontstaat een kwetsbare vorm van besluitvorming. Dat geldt voor diplomatie, maar net zo goed voor organisaties.
Goed bestuur vraagt daarom niet alleen om overtuiging. Het vraagt om het vermogen om verschillende scenario's naast elkaar te houden, onzekerheid te verdragen en de eigen aannames steeds opnieuw te toetsen.
Dat is misschien minder aantrekkelijk dan een stellige conclusie, maar het levert meestal wel betere vragen op. En juist die vragen zijn nodig wanneer belangen groot zijn en de werkelijkheid complexer is dan wat we op het eerste gezicht kunnen zien.
Mijn hoop is daarom dat we gesprekken over diplomatie, leiderschap en internationale verhoudingen niet alleen voeren vanuit de behoefte om snel positie te kiezen. Er ontstaat meer ruimte voor goede besluitvorming wanneer we nieuwsgierig blijven naar wat we nog niet weten, bereid zijn onze eerste interpretatie te onderzoeken en gedrag bekijken binnen de context waarin het ontstaat.
Juist daar begint voor mij gedragsintelligentie.
Boeking en aanvraag
Boek An Gaiser voor een lezing over gedrag, diplomatie en besluitvorming
Wil je An Gaiser boeken voor een lezing over gedragsanalyse, besluitvorming onder druk, leiderschap en high stakes communicatie? Vraag vrijblijvend de mogelijkheden aan.
Forensisch gedragsexpert, investigative interviewer en auteur die professionals leert scherper waarnemen en beter beslissen wanneer de druk oploopt.
