Generatie Z betreedt in hoog tempo de arbeidsmarkt en zorgt voor een duidelijke verschuiving in hoe we kijken naar werk, leiderschap en succes. Deze jonge generatie, opgegroeid in een wereld van voortdurende crises en permanente online verbondenheid, heeft andere verwachtingen dan eerdere generaties. Mentale balans, autonomie en zingeving spelen een grotere rol dan status of traditionele carrièrepaden. Voor organisaties en leiders betekent dit dat oude aannames niet langer vanzelfsprekend zijn. Wie Generatie Z echt wil begrijpen, moet verder kijken dan vooroordelen en ontdekken wat hen drijft. In deze blog lees je wat deze generatie typeert en waarom hun komst juist kansen biedt voor werkgevers en leiderschap.
“Prinsjes, prinsesjes, sneeuwvlokjes. Ze hebben geen doorzettingsvermogen en weinig loyaliteit. Vier dagen werken per week vinden ze al te zwaar. Na een beetje kritiek nemen ze een dag vrij omdat ze zich niet veilig voelen. Of ze komen zelfs helemaal niet meer opdagen.”
Als je, zoals ik, al ruim vijftien jaar onderzoek doet naar generatieverschillen in het algemeen en Generatie Z in het bijzonder, hoor je dit soort negatieve opmerkingen vaak. Heel vaak. Te vaak.
Wat maakt Generatie Z, jongeren die nu tussen zo’n beetje tussen de 13 en de 29 jaar oud zijn, zo anders dan andere generaties? En waarom verdienen ze onze steun en waardering?
Generatie Z als ‘crisis kinderen’
Als wij schrijven of spreken over Generatie Z gebruiken we vaak de prikkelende benaming ‘crisis kinderen’. Waarom doen we dat? Niet omdat GenZ opgroeit in armoede. In tegendeel. De overgrote meerderheid van jongeren in Nederland groeit redelijk welvarend op. We doen dat omdat jongeren van vandaag vanaf het eerste moment dat ze zich bewust worden van de buitenwereld voortdurend verhalen horen die een gevoel van crisis aanwakkeren. De bankencrisis, de stikstofcrisis, de wooncrisis, de zorgcrisis, de Oekraïne-crises, de Gaza-crisis, toenemende polarisatie, toenemende eenzaamheid, om maar een paar voorbeelden te noemen. Ons maatschappelijke debat wordt gedomineerd door crises en bedreigingen. En wat anders is dan bij vorige generaties: crises worden zelden opgelost. Alles moddert eindeloos lang door.
Wantrouwen, autonomie en mentale balans
Het effect hiervan op GenZ is drieledig. Ten eerste zien we een groeiend wantrouwen naar alles en iedereen die het voor het zeggen heeft in dit land. Aan iedere leider wordt getwijfeld. Niets wordt zomaar aangenomen. Ten tweede zien we bij veel GenZ-ers de overtuiging dat ze het zelf moeten doen. Je moet je eigen leven vormgeven. Autonomie is een randvoorwaarde geworden. Ten derde zien we dat veel jongeren veel energie steken in het managen van hun mentale balans en hun stressniveau. ‘Goed in je vel zitten’ staat hoog op de lijst van prioriteiten.
Generatie Z op een veranderde arbeidsmarkt
Deze ideeën neemt GenZ mee terwijl ze de arbeidsmarkt betreden. Een arbeidsmarkt die radicaal anders is dan die van voorgaande generaties.
In voorgaande decennia hadden we vaak meer mensen dan werk. Werkgevers konden eisen stellen en mochten hoge verwachtingen hebben van hun werknemers. Werknemers moesten voortdurend bewijzen dat ze hun positie waard waren. Want: voor hun tien anderen. Werkgevers hadden het monopolie op werk, macht, tijd en beloning.
Die situatie is inmiddels omgedraaid. We hebben meer werk dan beschikbare mensen. En dan met name beschikbare jonge mensen, want naast de vergrijzing kennen we in Nederland ook ontgroening. De verhouding oud versus jong is scheef in het ‘voordeel’ van de senioren.
De machtsverschuiving tussen werkgever en GenZ
Los van alle druk die dat legt op onze verzorgingsstaat, heeft die omwenteling ook een positief effect op de positie van Generatie Z op de arbeidsmarkt: iedereen is op jacht naar jeugd. Alle deuren staan altijd open. Werkgevers zijn hun onaantastbare positie kwijt. Zij zijn niet langer de aanbiedende partij, maar de vragende. Ze zijn hun monopolypositie kwijt. Dat geeft Generatie Z een ongekende macht. En dat voelen ze. Ze hoeven zich niet meer als knechten te gedragen en dat doen ze dan ook niet. Ze bepalen zelf waar, wanneer en hoe ze willen werken. Het is voor veel werkgevers een ongemakkelijke nieuwe werkelijkheid.
Waar oudere generaties veiligheid zochten in een vaste baan, zoekt Generatie Z veiligheid in het hebben van opties.
Opties als nieuwe vorm van zekerheid
Deze veranderde situatie geeft jonge generatie opties. En dat weten ze. Dat voelen ze. In vrijwel elk interview hoor ik de zin ‘wat zij niet snappen: ik heb opties.’ Waar oudere generaties vaak veiligheid zochten in een vaste betrekking, een voorspelbare carrière en een eigen huis, zien we nu een generatie die veiligheid zoekt in het hebben van veel opties.
Ambitie en balans bij Generatie Z
Oudere generatie verwachten wellicht dat Generatie Z die nieuwverworven macht zou inzetten voor het verkrijgen van geld, vermogen, status, invloed of macht. Maar dat zien we nauwelijks. Wat ze vooral zoeken is het eerdergenoemde zorgeloze bestaan en mentale balans.
Zo min mogelijk stress en een uitgebalanceerd leven, met ruimte voor werk, ruimte voor vrienden en familie, ruimte voor ontspanning, ruimte voor zelfontwikkeling, ruimte het leven in te richten zoals zij het zelf willen. Daar draait het om. Als je daar inkomen en carrièrekansen of een dagje werk voor moet opofferen, dan is dat maar zo.
Hebben ze dan geen ambitie? Zeker wel. Maar ze hebben ambitie op alle onderdelen van hun leven, niet alleen hun carrière. Het moet allemaal in balans zijn.
Generatie Z, internet en sociale media
Inmiddels hoor ik jullie denken: het gaat over Generatie Z, dus waarom heeft hij het niet over internet en sociale media?
Generatie Z kent, als eerste generatie in de geschiedenis, alleen een wereld met internet en sociale media. Dat maakt ze de meest onderling verbonden generatie ooit. Via Insta, TikTok en gaming platforms zijn alle Z-ers via een paar klikken met elkaar verbonden. Ze zijn allemaal lid van hetzelfde wereldwijde netwerk.
Horizontaal denken versus verticale organisaties
Dat doet iets met hoe ze naar de wereld kijken. Voor de meeste leden van Generatie Z is de wereld een plat, horizontaal georganiseerd netwerk. Er is geen formele hiërarchie. Niet iedereen is het met elkaar eens, maar iedereen is wel min of meer gelijk. En iedereen mag meepraten. Elke mening telt even zwaar. Deze horizontale generatie stroomt nu in hoog tempo de verticaal georganiseerde maatschappij in. Vrijwel elke organisatie waarin wij functioneren is een pyramide met een organogram, ontwikkelpaden en stappenplannen. En wie het hoogst opklimt in die pyramide is het meest succesvol. Maar jongeren definiëren succes niet meer automatisch verticaal. Ze hebben andere ideeën. Een stap opzij kan even waardevol zijn als een stap omhoog. Oudere generaties moeten nog leren daarmee om te gaan.
Leiderschap en de toekomst met Generatie Z
Deze autonome, horizontaal denkende, naar balans strevende generatie die ambities nastreeft die verder gaan dan alleen werk en carrière, stroomt nu de maatschappij binnen. Ze willen worden gezien en gehoord. Ze willen ertoe doen. Ze hebben ondersteuning nodig bij het leren omgaan met ongemakkelijke en onveilige situaties. En ze zoeken een mentor, die ze kan inspireren en de juiste kant op kan leiden.
Leiders die in staat zijn deze generatie te verwelkomen hebben de toekomst. En een stuk minder stress.
Jos Ahlers boeken als spreker
Wil je begrijpen wat Generatie Z écht drijft en wat dat betekent voor jouw organisatie, dan is Jos Ahlers de juiste spreker. Al meer dan vijftien jaar onderzoekt hij generatieverschillen en vertaalt hij zijn inzichten naar heldere, praktische handvatten voor leiders en organisaties.
In zijn lezing laat hij zien hoe de arbeidsmarkt is verschoven, waarom jonge generaties anders kijken naar werk, ambitie en succes, en wat dat vraagt van modern leiderschap. Geen clichés, maar scherpe analyses, herkenbare voorbeelden en concrete inzichten waar je direct mee aan de slag kunt.
Jos spreekt voor organisaties die toekomstgericht willen denken en generaties willen verbinden. Zijn verhaal inspireert, confronteert en zet aan tot actie.
Benieuwd hoe zijn lezing aansluit bij jullie event of strategische vraagstuk? We denken graag met je mee.
Vraag vrijblijvend info aan voor Jos Ahlers
Boeking en aanvraag
Stuur hier een boekingsaanvraag voor Jos Ahlers
Heb je genoten van de blogpost en ben je geïnspireerd? Goed nieuws! Je kunt Jos Ahlers boeken voor jouw evenement. We denken graag met je mee om de lezing perfect aan te laten sluiten bij jouw doelstellingen. Neem vandaag nog contact met ons op en ontdek de mogelijkheden. We horen graag van je!
Over de auteur
Psycholoog, auteur en spreker met specialistische focus op Generatie Z en de samenwerking tussen meerdere generaties in de werkomgeving.
