Onteikelen voor patiënten: Gastvrijheid werkt twee kanten op

"Psssssst," fluistert Jacqueline over mijn ziekenhuisbed heen. "Ben jij Niek?"

"Ja, dat ben ik."

"Nou, ik ben Jacqueline. Ik lig eigenlijk op de psychiatrische afdeling, maar ik doe net alsof ik een verpleegkundige ben." 😉

Ik lig gestrekt van het lachen. Nou goed, dat deed ik al, maar je snapt mijn punt.

De strippenkaart van de SEH

Het is enkele jaren geleden en ik maak weer eens gebruik van mijn strippenkaart voor de SEH, hier in het Tergooi ziekenhuis. Ik kom aan bij de balie.

"Hi, ik ben Niek. Ik ben jullie bekend met een thoracale 1 paraplegie, compleet wel te verstaan. Een syringomyelie van thoracale 7 tot cervicale en sarcoïdose. Mijn bloeddruk is 140 over 90, en een temp van 39,5. Ik wil graag dat iemand even de controles doet en steek er alvast een groene naald in, dan kan er zo snel mogelijk perfalgan in."

De dame achter de balie kijkt me verdwaasd aan en je ziet haar denken: Hey, dat is wel een beetje te hoog in zijn eigen regie.

Als ik één voordeel heb op de SEH, is het dat ik altijd wel voorrang krijg. Dan is het een 50/50 kans: of ik moet blijven, of ik mag met antibiotica naar huis.

"Gdvrd*mme!" schreeuwt de aangeschoten man in de wachtkamer. "Ik wacht al uren, ga eens je werk doen!" roept hij met een bebloede pink richting de dame achter de balie.

"Ja," springt de oude vrouw naast hem bij, "ze sturen me waarschijnlijk weer van het kastje naar de muur. Zo gaat het altijd in de zorg."

"Niek van den Adel?" hoor ik een stem in de verte. De boze man en de dame op leeftijd kijken me giftig aan. Ik denk: had je maar een dwarslaesie moeten hebben, pech gehad jullie.

Tussen de dementerende ouderen

"We gaan je opnemen, Niek. Je hebt een sepsis en moet aan het infuus." Kak, denk ik, daar gaat mijn vrijdagavond. "We hebben nog één plekje vrij, op de afdeling geriatrie wel te verstaan," zegt ze met rode wangen. "Succes."

Ik voel me hondsberoerd, de pijn schiet door het dak, mijn hoofd voelt als een ontplofte tomaat en nu mag ik tussen dementerende ouderen de nacht doorbrengen. Pfffff.

En één van de verpleegkundigen, Jacqueline dus, die heeft wel door dat ik liever in de kroeg met mijn vrienden zit dan hier (ik zal je de geur besparen) lig. Jacqueline was zo'n type dat al honderd jaar in het ziekenhuis werkte, met een lekker doorgerookte stem. We besluiten voor de aankomende 24 uur vrienden te worden. Het wordt één van de meest bijzondere en waardevolle avonden van mijn leven.

Patiënten kunnen ook eikels zijn

Tegenover mij gromt een wat oudere meneer: "Blijf van me af, trut! Haal gewoon een koffie voor me en laat me met rust." Gedwee en liefdevol hoort Jacqueline hem aan, legt nog even zijn kussen goed en vertrekt weer.

Voordat ze de deur uitloopt keert ze zich om en zegt ze: "Patiënten kunnen ook eikels zijn, Niek."

En gelijk heeft ze.

Agressie tegen zorgmedewerkers loopt al jaren op. Als ik bij de apotheek zit te wachten op mijn buslading pillen, is er altijd wel iemand boos omdat er geen medicatie te leveren valt. Bij de huisarts zijn ze boos in de wachtkamer, omdat er geen assistentes meer zijn die de telefoon op kunnen nemen.

"Geef vijf patiënten een kopje koffie en je krijgt een klaaggroepje," zeg ik wel vaker.

Betekent het dan dat je niet meer teleurgesteld mag zijn? Tuurlijk wel, je bent hier niet voor de lol. Maar aan de andere kant staat hoogstwaarschijnlijk een heel leuk mens dat gekozen heeft voor de zorg om anderen te helpen. Iemand die net als jij vastloopt in een overbelast systeem. Iemand die misschien net drie mensen heeft moeten reanimeren voordat jij aan de beurt kwam.

Gastvrijheid werkt twee kanten op

Ik krijg dus nooit, maar dan ook nooit geen onleuke zorgmedewerkers tegen. En ik durf er één van mijn wielen over te verwedden dat dat te maken heeft met mijn gedrag.

In mijn lezingen praat ik vaak over gastvrijheid in de zorg. Over hoe je als zorgverlener het verschil kunt maken, ook als het systeem je tegenwerkt. Over hoe je veerkracht opbouwt in een vak waar de druk constant hoog is. Maar wat ik die avond van Jacqueline leerde, is dat gastvrijheid twee kanten op werkt.

Want zie dat we zo'n ontzettend goede en mooie zorg hebben in Nederland. Een systeem waarin mensen dag in dag uit voor elkaar klaarstaan. Waarin verpleegkundigen zoals Jacqueline, ondanks alle druk, nog steeds het geduld opbrengen om een oude meneer liefdevol zijn kussen op te schudden. Waarin zorgverleners ervoor kiezen om vriendelijk te blijven, ook als de negende patiënt op rij tegen ze uitvaart.

Maar dat systeem staat of valt met hoe we met elkaar omgaan. Ook onder druk. Ook als het wat minder gaat. Ook als je voor de vierde keer dit jaar op de SEH belandt of je medicatie niet op voorraad is.

De uitnodiging

Wat ik heb geleerd in al die jaren in het ziekenhuis? Dat veerkracht en gastvrijheid niet alleen maar oplossingen zijn voor zorgmedewerkers. Ze zijn oplossingen voor ons allemaal. Want de manier waarop we elkaar behandelen in het ziekenhuis, bij de huisarts, in de apotheek - dat bepaalt hoe dat mooie systeem blijft functioneren.

Daarom pleit ik voor een nieuwe training: Onteikelen voor patiënten.

Want als wij als patiënten leren om ook in moeilijke omstandigheden de mens aan de andere kant te blijven zien, dan creëren we samen iets moois. Dan wordt de zorg niet alleen een plek waar je wordt geholpen, maar ook een plek waar verbinding mogelijk is. Zelfs tussen een rolstoelgebruiker met sepsis en een verpleegkundige met een doorgerookte stem, ergens op een geriatrieafdeling op vrijdagavond.

Over Niek van den Adel

Niek spreekt over veerkracht en gastvrijheid in de zorg, vanuit zijn eigen ervaring als dwarslaesiepatiënt die het Nederlandse zorgsysteem van binnenuit kent. Met humor, eerlijkheid en een verfrissende blik laat hij zien hoe we met kleine menselijke gebaren grote verandering kunnen maken - aan beide kanten van het ziekenhuisbed.

Interesse in Niek als spreker voor jouw organisatie? [Neem contact op] voor de mogelijkheden.